پیش از ظهور ابزارهای فناوری اطلاعات، دلیل، فقط در اشکال سنتی یعنی در قالبهای اقرار، سند، شهادت، سوگند، تحقیق محلی، معاینه محل، کارشناسی و امارات وجود داشت، و کاغذ مهم ترین حامل اطلاعات به شمار می آمد؛ اما در عصر حاضر، نوع جدیدی از دلیل به نام دلیل الکترونیکی شکل گرفته است و روز به روز داده پیام، به عنوان قالب جدید دلیل، جایگزین کاغذ می شود، تا جایی که در حال حاضر غالب دلایلی که در دادگاه های اروپایی، مستند دعوا قرار می گیرد در قالب داده پیام است. با توجه به استفاده روزافزون از تکنولوژیهای اطلاعاتی و ارتباطی، قطعا در آینده نزدیک در کشور ما نیز چنین خواهد شد.
مدتها پیش از تصویب قانون تجارت الکترونیک، دلیل الکترونیکی به شکل نوار ضبط صوت، فیلم و عکس، و داده پیام های حاصل از شمارشگر آب و برق، در دادگاهها مورد استناد قرار می گرفت، و فقدان قانون منسجم در این مورد، موجب اختلاف آرای صادره و برخورد سلیقه ای قضات در معتبر شمردن این دلایل شده بود. قانون تجارت الکترونیک که در سال ۱۳۸۲ به تصویب رسید، دلیل الکترونیکی را به عنوان نوع جدیدی از دلایل، معتبر شمرده و حتی در مورد دلیل الکترونیکی مطمئن، بالاترین ارزش اثباتی ممکن را قائل شده و آن را غیرقابل انکار و تردید می داند.
با وجود آنکه چندین سال از تصویب قانون تجارت الکترونیکی سپری شده است، اما متأسفانه هنوز هم گاهی این نوع دلیل، در درس ادله اثبات دعوای دانشجویان رشته حقوق، نادیده گرفته می شود و نام این قانون، برای عده زیادی از قضات، وکلا و دانش آموختگان رشته حقوق نا آشناست. از آنجا که جامعه حقوقی نسبت به زیرساختهای فنی دلیل الکترونیکی از جمله سیستم های اطلاعاتی ایمن و امضای دیجیتال، شناخت کافی ندارد، تصور غالب، این است که دلیل الکترونیکی به راحتی قابل جعل و تغییر است، سیستمهای اطلاعاتی چندان مطمئن نیستند و احتمال خطا درداده های حاصل از آنها وجود دارد، به همین جهت وکلا برای اثبات دعاوی خود چندان به دلیل الکترونیکی استناد نمی کنند و گاه دادرسان نیز از پذیرش آن خودداری می کنند. به علاوه، رسیدگی به اعتبار این نوع دلیل در دادگاه، نیازمند وجود کارشناسانی است که به زیرساختهای فنی و قواعد حقوقی دلیل الکترونیکی مسلط باشند تا در بازیابی، حفاظت و اثبات اطمینان دلیل الکترونیکی، راهگشای دادرس باشند.
هدف از کتاب حاضر، این است که جایگاه دلیل الکترونیکی را به عنوان نوع جدیدی از دلیل، در نظام ادله اثبات دعوا تعیین کند. در فصل اول مقدمه و کلیات، بیان شده است. فصل دوم، به شناخت دلیل الکترونیکی و ویژگی های آن، اختصاص دارد که در این فصل، زیرساخت های فنی دلیل الکترونیکی و شیوه های بازیابی آن، بررسی شده است و در نهایت، فصل سوم به بررسی اعتبار و ارزش اثباتی دلیل الکترونیکی پرداخته است که شامل عناصر اعتبار یک دلیل، نحوه تأمین این عناصر، در دلیل الکترونیک، ارزش اثباتی آن و نحوه رفع تعارض میان ادله است.
قانون تجارت الکترونیکی ایران، از قانون نمونه تجارت الکترونیکی و قانون نمونه امضای الکترونیکی آنسیترال که مهم ترین اسناد بین المللی در زمینه تجارت الکترونیکی هستند، اقتباس شده است؛ به همین جهت، این قوانین نیز مورد مطالعه و بررسی تطبیقی قرار گرفته اند و در نتیجه، ایرادات موجود در قانون تجارت الکترونیکی ایران معرفی شده و راهکارهایی جهت اصلاح آن ارائه شده است.
کتاب حاضر را به تمامی وکلا، قضات، و پژوهشگران رشته حقوق تقدیم میکنم. این کتاب می تواند به عنوان منبع درسی برای درس «اسناد الکترونیکی» مورد استفاده دانشجویان کارشناسی ارشد رشته حقوق تجارت بین الملل قرار گیرد. این کتاب را انتشارات «خرسندی» به چاپ رسانده و در فروشگاه اینترنتی رونابوک به فروش می رسد.
